Skip to main content

Full text of "Walter von Chatillon"

See other formats


# 




. k|u,^ jd by Google 



f*^ ONIVEHSITY x\ 

2 7JÜL r966 

Oß OXFORD 
1« « * * 



Dy Göogle 



OEM EVANGEUSCHEN GYMNASIUM ZU BMEG 



D£EIHUNDE£,TJÄHEiaEN BESTEHENS . 



AM 10. AUGUST 1869 . 



IHBS OLÜCKVÜirSCHB DAB 



DER OIRECTOR UND DAS LEHRER-COLLEGIUM OES GYMNASIUMS ZU ST. MARM MAfiDALENA 

IN BRESLAU. 



INNALT: WALTIR VON ^NATIIXOIV VON Jt,|Bffik 



4 



^ l\^E L A u. 
f. )V. jluNCFEF^S ^UCHOt\llCKBI\p. 

1869. ' - 



. j i^L-d by GüO^l 



■ f 




.d by Google 



Tfar eine zeit harten iunercn Btreites der eTaagelischen kirche, in welche die begrüudung des gymiuuiiiim 
illustre zu Bf ieg fiel, dem wir heat za seinem dreihDDdertjl^brigeii be^taode imsre glückwiinRcbe überreicheii; 
aW den ^Ken swutigkeftsa nur der «uflaH des knUBeftUi waiea, dn die kaum eb Inlb« eMedni alle 
lareliie in illeii ihren mitgliedem durchglühte , und dieae kraft nicht nntzloe in jenen nch Terxehrte, dee 
teigt das wiederanfbluheii und die neue Stiftung so Tieler >iiMungEan8talt«n wie der oline uacWass for^ 
geaeUie kämpf gegen die katholische kirche. Der hitzigsten »treiter einer nach innen wie nach aassen war 
IfatiUof JRwNit Jn^yr«ni«* ein mann deasen gedäehtnie awdi inSdibneB iiiclit erUmSini iii Er iammrilln 
wenige jafan, bevor lierzog Georg II den grandstein des brieger gymnaeiama legte, «aa den lateiBiaeliea 
dichtlingen des niittelalters die klage- wie die spottlieder der Zeitgenossen üher den ge9Uüli'''nen stand der 
kirche und ihrer diener, ihm verdanken wir die erste keuntnis der poesien dip den namen der Goliardea 
tragen Wenn es im allgemeiuea zeitgemäss erscheint den blick wiederbolentiich auf diese zu lenken, wie 
die peieanliehkaii der Itmorrafendsteii 3n«r Terfiuaer nllier ina enge aa luaan, ao nag ein aok^ xieb» 
blick auf refonuatofieehe liestrebuugen der Tergangenheit auch nicht dem kraiia n ftm Bagen, »m dna 
eine jubelschrift zum heutigen feste ihre aufgäbe ro wählen hat. 

Die frage über den ur^rong der GoUarden- oder Vagantenpoene ist dordh Jacob Gximiae und 
W. GMeebreehts ') nntenoctbnngen noch nidii erledigt worden. Auf amem beadiiinkfeen malarial hiaand," 
von TocgebaAen meinnngan anegehend, bdnt nwlir als gefltrdert dudi eba anaaU von Ibsen geaanuaelter 
nachrichten über die Vaganten und ihre dichtuii;^en durchschauten sie nicht — ohne dass ein rorwurf f5r 
sie daraus erwächst — das einfache sachverhiiltniss. Dem Proteus ähnlich , so gestehen sie einen öfters 
wiederkehrenden ausdrucl^ jeuer Ueder') sich aneignend, entwindet sich der Archipoeta immer wieder ihren 
bänden. Anf den eebnltem jener männer itdiend und dnieb ein^ seitdem sngänglicher gewoideae bflfr> 
mittel gefördert, erblicken wir nichts mehr von einem Froteoa. Die grosse Verschiedenheit der in der 
Pariser hds.*) erhnl*f'r;f>n H*'d<>r n-mUhprus de Insnla von d?ncn des Archipoeta der Gottinj^er hds. hat 
Giesebreebt wobl bemerkt, sie ist ihm sehr bedenklich erschienen, er hat sich indessen über dieselbe bin» 
w^pmaetaaB geenciit Wir kSnnen das nicbi Der sittliebe, poUtiscbe nad inieUectodle stand Tswlth: 




*) Taria doctorum FIORUMQVE TIRORÜM D« corrupto Ecdeciae itatn Poenata» Ante aostram «tainn eoweripta:' 

Cum pncfatione MATHLB FLACU mjiici. RASniBAB FEB LTBOuieam Lndnsk (lam» fMsli MMUm 

Men»e Martio.) 494 SS. 8*. 

*) J. (rrimm Gedichte des Mittelalter« auf Efinig Friedrich I. den St&ufer (Abhaadlmugen d. k. Ak. d. W. sa BcrUn 
184S p. 148—256.) W. OietAredit Die Vaganten oder Goliardea und ihre Lieder (Allg. Honatatchrift 1 Wim. u. Lil Bramr- 
'sehwcig 1853 p. 10—43, 344—361.) Den Ton ihm eingenommenen Standpunkt halt auch Wattenbach Deotschldji. GMclucist»- 
9>eDen 2. Aufl. p. 519 noch fest 

0 C Bor. a. LXZTI 5 XCIY 3. Walther T(m LiUe n 12. Cknuedia HUoDia t'29a. des Wiener Codex b. 812 a. s. w. 

*) ood. Pkda. a. 5333, jetzt 3245, tob Ovdine II 1668 «ad Da Uixü Po4ue* popnL p. 146 IL b««:hnebeB. 
W. Moldener, die acba GedidUa des Waltker von ISle, Hanwm 1899 gitt fllseldieb n. 8BM (einst Oolh. 4550) «iae b^ 
der 



«wei TO eioänder in entachie^eTiem gegensatze befiodllcbe Terfassfr; es enclieitjt nng fcnier nnmöglieli auch 
Bor den grundstock der aus dem ende des XII nod dem aafasg de» XIII Jahrhunderts qbb erhaltenen 
tcmUm mmU Uoto gAürigm Ikäma. mif nSam magm anfaipoelk, i^ekümo den btni ffi»« 
flpttBBg mVekidUiTCB, nid wir neluncB daiiUMr ii» imualil. Im ««der Danteddniid wadk FuAniäk 

n kalt kommt, an T>fmnac]i nnierecliciden wir 

I den seinem uamen nach uns völlig unbekannten Ardtipoeta ai:> V'fe dee grafen Rainald von 
Dawel, den pan^yristen des kaUer Friedrich« einen DentedMB. Wm Ober fliii Vüuuint, hat Grimm ana- 
fUulicli dnr^Mtelli ibm ftHOnm die Mht gaÜte dw G8l«nger codex aab^t flraiai «nur Ilde. vonSUUo. 
die jener eammtlich bekannt gemacht hat Verfaast -eind diawlben nm d. J. 1162 Damnter befindet 
Bich die Coufcssw Gdiae (überliefert durch «iod. stabalensifi. bnranna, tnricensie) ton der mehrere Strophen*) 
sich bis lient ab das stodeutenlted »Mihi eet propoaitami erhalten haben'). Mehrere atrophen dieser 
Gonfeino (Cwn. Bor. b. CLX3Q1 p. 67) eowolil wie des vierten Kcdee der GSttinger hds. (AreÜcaiMdlarie 
nir diaonte mentis) finden sich wieder im Carmen barannm n. CXCIV p. 74 *) ohne dass der Verfasser des 
letzteren wie Gieeebrecht p. 373 geypifrt lint, für eiuen plagiator gelten darf: denn auch dieses lied ist 
eigenthnm des Archipoeta. ünd m wad sich noch ein und das andre auf eben diesen dichter sorück- 
iuhren lassen. WiHkührlich aber ist es, wenn Grimm p. 180 und Giesebrecht p. 360 danach dem Verfasser 
den BiacB GeHenw lidl^gea eef gmid der ferae: 

Hoc GtMhan» ^ti^mtr inlMt ie deentii» 
M mantelloe veterce [vee] refimnetii 

renouari prohibcns calce uel in cretis: 

hoc decretuni uacat iam, sicut uoe uidetis'). 

Es mag ein snbprior des namens*) seinen niönchen irgend welche decreta gegeben haben, oder er mag 
nb«r die Decretalen geschrieben haben, auf den dichter bezieht üich das nicht. Die worte werden auch 
nicht gerade wörtlich m nehmen sein, im scherz wird auch wohl ein horazischer vers von jenen dichtem ins 
gcgentbcil gewendet Nicht m entididdeB ist ee, ob die xw Waekemafel <bei Hrapt Z. f. d. A. V 298) 
aiitgeleilten gedichte der Zaridier hdi. gleichfalls den Archipoeta gehören oder nicht. AVir würden, im 
ersteren falle über jenen ein^es biognj^iiMbe materi«! erhalten: Uur verfaeaer atammt aus Schwaben and 
hat in Paria aiodirt^). 



Zwi«cLiii 1162 bi« 1165 nach J. Rrimm ]>. ICl, Dcstinimlen anhält gtLen n. TT (RaJniiltl in Hi r|_n,r,d 11*^2. 
tintnm p. 164) Vll (nacJi Mailud« eroberung) IX und V (kOaig Wilhelm der bö»i; t wird aU tyranoa« «culua io 
WUen erwlimt) X <sar seit des leidHtegs an Pswia IMSQw Dadvsdi ist aaeb die seit der abrigcn gcMfend besl i— t 
■) ]8. 13. 18. 17 des Huranua = 12. 13. 14. 16. 17 det Stabuleiuia. 

^ 3!w«i Tsmtionen diese* liedes gibt Du Minil p. 20«— 207, da« eine umfarat str. 12. 13. 18. 19. 16. 17. det ori- 
Uiaals, nur die IS; ist etwas vetiiidert, des ondei« has mit jcaeia die ersle tlnplie fenetB, die vtar felgasden sind fiii 

hinxngcdichtcL Fin (gedieht den Robert Boston •;e:vn tl>e ccclesiaatiscben Stadien bei Wnprht Political »ong* p. 206 bat 
wenigiiteDS den aafaug 'Menm est )>roiMsituin<. Mao erkeunt, welche Terbreitung das ursprQnglicfae lied gefunden. — Auch 
wot das GnmdeamHM igitnr mag auf den Archipoeta lurfickgehen. Ein lied mit dem anfang •eeribCM proposui de oontemplii 

niLsndi« r<iner bd«. v. j. 12(»7 enthält twei ütrojilicn; Vita brcui», breuitas in breui finietur u. «. w. und: übi eunt qui an^f- 
DOS in mvujdo fuere. Das »hihit hcra bibU heriu steht bereits in den Canuin« baniaii o. 17», die uns glcichlaUs von 

»ftitsimiii u. ahalirhen hwpM* Kdim in n. 196 v. 189. elae >Mia« Oalaois« aaeh in Wiight et HalUwvIl SeKqalaa 
«rtifsa^ •! 20e-2iu. 

*) Confeasio *tr. 14. 15. 18. 19. 16. 17. de» cod. bur. = 18. 19. 14. 15. 16. 17. d«s cod. stabul. s str. 10 bis 15 
das. a. IV im rod. gotJiiig.; cod. burao. n. CXCIV »tr. 1—4 = cod. gotting. IV Str. 20. 17. Ii. 19. 

') Die oft geäusserte Vorliebe des dkbter« für ueates osiiae (;b b. I &8 indonentutn quod pono Badom: pnsnl 
aiM dedit boc palliani), d. h. pelsrertniate klcidung ist eiacs aaUagafi Bainaldt wllrdi<;. vergL die «b llflt geaebrie- 
bene Historia pontificalis bei Perts Hon. SS. XX 519: >Nam cum usus yariarum pclHum clcriciH interdiceretur et plurimi 
intcrrogali sibi oomplaceT« lespoBdcMat, Raginaldns de Hildeiiesliaai et alii Teutoaes redamaTeruat decretom boc nee 
plsoere preaeatibaa, ne^ poitene plaeitvmi.* ^ 

*) Die Dmifung au»" deu abba* Cuc.-inicnsi» c Bur. 196 (über Hucania «. Mone Am. VIT 406 VIT! (ilf, --t^l 
laad. der Unsterblichkeit bei Genranua Ton Tilbmy ed. F. Liebrecht p. 62) am aitbprior ala acheizhafte bewrnnnng n 
ftsssB. ist meU sScUsHiK. 

') s'ainc dii-.cta tranria, ... ad ulMBa ^fisatiaa^danao fsriiaa • . spirilaB sdenBae asnt paqgna * < * * et 
wnäicüm auffieiam luercah «aryontem. 

• t ■ 
• I 

. j L-d by Google 



n Der andre ist Gualfrrtf.s i7/ hisala, dem die Pariaer bt^s. zebn lieder mit bestimtntlieit itiBpricht — 
sie aind höcbBi aukritiscb ron Müldeuer herauagegeben — and den (iiesebreeht xasa liaupidicbter xa OM^ttm 
aftidtt. Dine aerie enthält, ww doch xu heaehteu tsi, keine der im Goktit^naia und StabnlenaiB enthaltenen 
Uedor; die Abmoogßuät der waAnM irt «olMhiedeB eine mSA ipitera: 1170— 117S, Mi vit OiwrtfiJrt 

p. 366 annimmt, 1175 — 1185. Aua dieaem seitlichen onterachiede iii die durchgreifende TMaddedenheü 

beider Serien nimmermehr erklärlich; es ist dtu-chgängig ein ernsterer tiefnitlicher ton in ibnen angeschlagen, 
ea sind höhere interesaen, die diesen dichter bewegen, es ist weit grändlichere bescbättigong mit den 
daanaeheii itodieii riefatbar, ah n dm GSttiiigiMr Ikdani, wm denen nur das danala geaKRinlidNle mum _ 
der lectüre römischer dichter harffwrtritt. Wein, waib, «fliftl und gesang, die dort allein geltnng haben, 
aind hier völlig in den binteremnd gedrängt, reminiscenzen an jene lieder fehlen durrbans THe politiBche 
stellang Walters ist der des Archipoeta entgegengesetzt. Friedrich der Staafe ist ihm so gut wie seinem 
freunde Johann von Salisburj, der teutonicaa tjrannus'), Alezander lU. dea Kaiam gegner gilt ihnen 
ala «intig reebtmlariger paüt Wie b&tto Weiter pUtdidi nnt daem rahnradner FWedikk« to 
schlagen kfinnen? Denn nidit erat 1170 folgte er d ie a « frlmei adim 1169 M^gt «r ndi, nie Mi wdam 
lebea hervorgeht, als alten anh&nger dieser parteL 

Beider lieder haben froh grosse verbreitang bei den au den geistlichen höfen nmherueheuden sängem 
geÜBttdett, und dadowli adbat nicht «dteh llndemngen, «bkirznngen, erweiteruogen «riUnren. lUnAm 
fahrende eSnger ist Terleitet worden, fremdes eigenthun fSr das seinige auszugeben, und mit den penonaBen 
zeitgemässe ünderungen, die ilim etwas ciubriiigen Iconnten, ■vorzunehmen. Ein solcher GcJias ist es von dem 
Syluester Gyraldus') in Kcincui speculum ecciesiae erzählt, und deu er zwei Strophen der Conf^io dea Archi- 
poeta, acht ütropben des L'tor contra uitia, muthmasslich von Qalterus de Caatellione verfaaat, in den mnnd 
legi Wir werden sehen, wie Mh. schon die diebtoagen des ktsleren Tsrbrritnng gsfiindsn «ed ihnm 
Verfasser ehre gebracht haben. Doch nidit blos die gedichte fremder werden nsin|nrt, sondern soeb dv 
titel, unier dtni der grosse Arcbipocta am Hofe Rainalds berühmt geworden war. Denn daaa dieser titel 
nicht scherzhaft gemeint war, sondern eitie art hotdichter bezeichnete, nehme ich fiir gewis an*), -er ist 
gu» im g«ate der seit gebildet, wie cBe sahirsieben eoiaposita mit avdn- beweisen, and .bei der 
nnnliehen riditni^ des vsrfiusers w&ide der im schers gegriiene tttei rieb rieUeicht bald in aieUpola 
(aach das wort kennt Tlngutio) verwandelt haben. Wenn nun Caesarius von Heiüierbach von einem 
»vagus cK-ricus qiiidam Xicolaus nomine quem archipoetam vocant« erzählt, der gegen das jähr 1222 hin (wo 
Caesarius seine dialoge vollendete) im kloster aufuuhme suchte, so ist es trotz Grimms berechnnng p. 156 
uumSglicb an dea diditer der am 1162 — 1164 ver&sstea, an Bainald gericbteten beidite sa denfaa, aad 
J. Grimm selbst bat es doch für aufTdli^r gefuudeu, dass Gsessrias TO« dem wunderbar bobsn slter des 
unverbesserlichen Va r:) nt*'n, der die 70 überschritten haben niusete, gar nichts sage: er hätte es nicht 
verschweigen können. Also mit der identiiicirung dieses ^'icolpus mit dem alten Archipoeta ist es nidits. 
Wir seben ja aber, der tifd bat sidh, wenn aadi nisbt in Uierarisdksn weKfcen, dock im Wben eAslften; 
wie die anskdote vom svdiipoeta Leo*s X, CsroiUo Qnemo^X der aaeb da ardupota avar,'bewdst*). 

Was wir üben im allgemeinen über Walter von Chütülon gesagt hab^n. scheint uns eingehendere 
begröndnng zu erheifcheu. ^Vir versuchen dieselbe, indem wir streng nach den uns vorlipgeüdtn quellen 
aber sein leben berichten, ohne des weiteren auf die eriinaungen anderer, denen sicherlich keine reicheren 
«der besMren qaeDea ta geböte standen, einragehen*). Die grundlage omss dn prolog dv Aleiawdrsia 



') Vgl. Joaaaea Saresb. ep. 140 (opp. ed. Gilet I 201 a. 1165) ep. 14S (I 222 a. 1166) ood beModera p. W WS 

neaestea ereignisse in Italien berichtet urerden, mit Walter« 5t«m liede, welcbf« um 1170 gedichtet «a» 

*) 1223, das buch i«t in leinen letzten Lcbeugahrea getchnebeit. Gietcbr. p. S2 aam. 
>)11S0 natassstsm » steUpeets. II 86 17 6 nüi «so. ▼! SB p«ete tnu IT ssrass st feata; 
er 4sB Bidadd IV S Y 18; IT t caiaa ssrsaa et posta. 

• •) Qrimm p. 156 nach FlSgel 0. d. hofnarren 436 f. 

*) MSglich wäre ea, dma der ^Nicolaus de« Caeaahus mit dem OoUaa de« Ojniim adaatiacb ist 
*) Bei dem bedsaemswerthen mangel der kgL bibliotbek an den wiebtigaten hSItaitldn snaa iah wtA in 
▼ielea tt&cken leider ner sait dsa» waa Oriaun und Giembiecbt ermittelt haben, begnfigao. Sas bsAsslsals 
des naterial« läaat aich aaa engliatihsa nad ftasiBaiachaa nrirmdw«immlnngen si wa at a a . 



. j i^L-d by Google 



UdeD, d«r ixo cod. nhdigenuitu 8 2a. 6 mtmlNr. •.*XIV in la. £ liemlicb äbereinatamuMmd mit cod. 
fuk. 8859 *) folgiiMiiimw— B Iratot 

Quia «ut Boonnlli qoi miüdift iaeoeH alionia Wm fMte digMlim Moaator, not hae Dota 

deootari canentes papientiam eapicntium rata rationie menBura attollcre stndlemns [ne (!e alioram bene- 
dictis lateut^ BimiJes üIjb ffüciamur qui edaci liuore corrosi sicut cremium araeruntj m ttmU)rio 
igitar vtatdensi oilla rvanw quidam Crualtenu oomioe oriuDdas luit qoi in litteranuu scieuiui [et m- 
5 gvnii foUilitaitt njn quam dionn) (* ^m) dmiit (ut teatMB «im Mpkuliain qvidaa Bunbifi 
brenitate coUawhjM dixerit. <)iiiieqaid gentUes potneraot scire po«te toturu Galtero gratia mnuna 
dadit). Hic eo qnod aput Castdfionem Galle oppidum scolas rexenY Galteros de Caatellione dictus 
' «ft Deniqae Guillcnno SMOoneasd aichiepiaoopo chatedre remcDsis dignitatem adepto idem Galteros 
»pvd «vn fNlortl «oibaAqut fliMetet officio «m bmktokmam capttaa m boooio üfiiii Ootte magna 

10 jUenndri degaBÜ ilflo coaqMMui m ratione at qnot fitteras boc nomcn GviUmmit babei toi lünros 
nind insigne uolmnen coBtiiieret. et [toc] ordine qao littere in nomine coniimntur libri ab eiusdtm 
litteris inciperent et ut clarius fiai quod dicimos principia librorum ponimus et super uuuie qnor^rpio 
piincipium litteram super mioio deaotamns Gesta ducis [MaoedoniaeJ Ultorem pai/ie Jam fra^or 
[Mmonim] LarUm et pieeo Leg« aamo [Rgia] Em hieo [mnndt] Boftitit heqimo Uennonü eterno 

IS Ultima tenribiles Sidereos fluctus. Homn ttgo principioram ti ci^talci litteras coninngis boc nomen 
Guillormus babobii. [ScribitDr aatem E mm L izT pnfvtiuii mnrani loeaiiioiiis ülios pnMUokiae id 
est remeoBiB.] 

B = HtkdiferamH», C QiOtertintu. 

i Qnoniaa C ianUia eliaalaate C t tmeu Ott wt-numaA B 4 ianilaao C /Iwl nnciiiio? «niai» C Galt. C 

nominf otn 0 4 5 ei-diciin\u om. E 5 adeo ut-dedit oni. C 7 apad Castell Galliae C rexerat C 8 cathedre C 9 nof R 
eniu« beoigoMs C 11 boc <im.<6. ooBÜD^uatur C eiedem G 12 prancifinm C Matt «uper-deaotamaa gSil C: wunscaiiiaque capi- 
lalm IHnui miBio ftnnn». 18 14 Üt tdtigm Uammen mMtm «aäFlM tau C 14 ««amoai» m C U Bonm ftaqiM 
cifMale» comB* tt babobSi OninKBU C 1« BcriUtorMMMia fittiitR 

Zu den nacbricbteu dieses prologs treten v<dg ftiideie »ber nicht nt vandunabende «« der den 
codex matthinc n^; voraugescbickten vitar 

1) > FanüiU ei remis snb magno stbepbauo beloacensi atoduit« (wofür Goelpb. > remis qoidem et 
ptrisü» sab magistro stepluao icuenae etedoit priuc.) Und dieeo noliz liei den tcaA der sdüeiber dea 
Goüberliniw uten ein nnde in eeiner abeehrift Beehgetnigon: »Puistiis antom ttadnit mb aagietro 
Stcjibano Balaacensi deinde uenit Castellionem nt superins babitom est.« 

2) »Jaudino (d. b. Lauduno) scbolas rexit, deinde ad Carttellioucm se txaiutolit.« (wofOr im Gnel- 
pberb: »postea laudabiliter scboUs rexit deinde Castellionem so traustalit«). . * 

8) »Mnltiim Uborii et pamin nfilit cese in liberelibae disciplinis animadncrtent boloniam oe 
tnnaferens decreta addidicit. renersns ergo ad familiarm remensia «cehxqnMiopi gnülicliiii zeoeptas et 
xemia gratiam nfl?»ptus est.* (f^rr Ouelplicrbyl lässt bier einiges ans.) 

4) >renicusis arcbjcpiscopi iutemeatu ambianenaia (abienensis Gud^.) ecclraie casonicna effeetut ibi 
flageUo sepe casiigatns nitam temittanit.« 

Zn AoMB qvdlen treten «naia nvri entiiciben aadEdotni . in Eifiirter eod« der Denmbeie 
binzo: ein unten näber zn erörtemdes «ingramm Walters, welcbes die ritae des cod, tttttttu und gnelph. 
gleirhfall« baben und dessen ersten vpts Henriens G«ndav<>nsi9 c. 20 citirt; des dicbten eigene worte in 
seinem prosaiscben prologe rar Alexandreis trie die wiJnitmg seines werks in bnch I v, 12 — --26, die eia- 
leHmqp ioines dialogs gegen die Juden, «inige anspielungen a«f «dieieignine in der Alexandreii "VII 888 ft 
endUefa die erwihamigen in den briefen des Joannes Saresberientia') nnd die sebn lieder der Pariser band- 
scbrifl. So gering dies material in sein sdbeint, bo bietet es doch in der that weit mcbr nls frir andre 
dichter dieser jabrhnnderte vorliegt, z. b. für Petrus Riga. Wenn die prologe in den bdss. anderer dichter 
ausser vereincelten allgemein bekannten notizen meist nur das beibringen, was jeder leser des werks aus 

<) ehemals Tr iv 1550 f. 73*-) tob FAaMiildeMt Dias, da Kita aagtslii nSOgfi Oaaiaan ab bnüs GottiacM 
1854 p. 34 nacb «toer abtchrift Claude's saitgataak 

*) Bit tat flk Jas flwwHiirtijtiiis tarniiK, Vti^t *iri UHilaeer Hm f tl f 

*) VehtT Walter handelt er ep. 144. I4S. m&L w>eh IM C€Hlw I p. 81* C SU M4). «n IVaMir laiM ani fe- 

ridtiet ep. 190 (I3ä2— &) ep. m (U • 



. j .d by Google 



diMen selbct m ^rrnHWn im Stande war , so finden wvr h\frr «ne verhältTiistniamg rucke BotieenBMiUtt-» 
laag, die Belbst ein beweu ist für das ansehen, deaaeo der dichter achon xo aanttt MWeiteB cieh er&tnat«. 

- Der aaiM dm diekim »1 Ondterw, iddit Philippas ChnUam; wte aocik MUdawr iSm, f» 7 «kM 
beweb behaapliit jeoe zeit kannte doppebamen noch nicht. Inrak (IdDa) g«k^ ika SMk mImb digmm 

Zeugnisse*), er war ein älterer landsmaim des Alanus de Insalis. Das i'aTiT meiner gebort i«t nicht feitsiwieUaB^ 
doch muss er i. j. 1166, wo Joannes barisb. mit ihm brieflieli verkehrt, mindesi^uB ein mittlerer swau-« 
ziger, also om 1140 geboren sein. In Paris and Reims sindirte er anter Stepiian Ton Beaavais (cod. matth.) 
vaA mifd«, wol ia Pur», "wm «kur «oekdoto im cod. «ftnrloub (itflldtncr p. 88) za gUnl»«« «I, 
mi^rister, dann leitete er die schale in Laon (cod. matth.). Im jähr 1166 finden iHr ihn am hofe de« 
Königs Heinrieb von England, wol a!« pin^n rlpr clerici anlae*), an die bischof Joannes dorck ihn Sftm 
grSaae «endet Wie er von Laon dorüuu gekommen, ist tmbekannt. Der enbischof Ton Bieiaa Haiiiik^ 
da kffodw ki8si^ Lndwig VI tod Pnnkindi ww Joluwaei «ad aadnr mf^a^u «n^talaa ftmoid, 
mA in iräieiiii Bpraigd Laen» Uaa nocliU sich wol von der Temutteliidca tidhrngt dm JdiaiDa aad 
seine freunde eiunamen, mancbes versprechen. Dem könige KclliRt konnte es nur erwSnscbt sein, solche 
leute in seiner uibe zu habeu. der bischof von Salisburj' freilich, war von vornherein anf eine entschiedene 
parteiname für Becket hingewiesen oud in dieser Stellung durch seine Terbaunung iestgehalten % trotzdem 
de ikm mandkeu innnmi kämpf kostete noA er wn alles dsa finsden wfiaM&le''), aker Walter ksaateii 
wenn er nicht gerade zu scharf gedrängt wurde, wie leider später geschah, sich eine «mügvr sdmaifk 
Stellung bewahren. Ein söhn des Magister Ganfridus? de Sto Edmnndo hatte acht monatt' lang mit .Tohannee 
das ezü in Keims getbeilt^); diesem die rückkehr nach England za ermöglichen reist Johannes um oetem 
1166 imm kSn^ aadi Kagers (Audegannm) und kedient ddi dort wSSL erfolg der 'nmotOmg WaMan, 
dssesa gnte dgensckaftsD dem Ganfridas gegeniber sa loksn er aidhA geaag ipsrls iadd. (ap. 144 09ca 
I p. 219 — 21): »ipse ot arbitror dei minister est et quautum licet in curia membra Christi multipliciter 
consolatur.« Der kSnig befiehlt ihm den kuabeu zu schicVrcn p.t wird glcirh nnch .loha-nnes heimkehr dem 
magister Walter selbst zugesendet, wol um unter seinem üciiuu die reitie nach England zu uiacheu. Denn 
daÜa wurde WaUer Tom könige gesendet »enm literie a eo1lo^i|io GkiaoDenn*) vi iasahaos siqMr fiwia 
appellatioue praemvaifOt et portns et transitns faccret diligsttiioa aksarttari et derum ab obediendo ans» 
penderet, cum tarnen nondum facta sit nppH]ljtiit et e{)iscopTiR poasit facile inueuiri. Ner i^nhito quin 
praedicto Magistro Waltere machinatio ista dis|>Uceat cum omnibus qnae praesoinantor aduersus ecdesiam 
dei qooniam daam üaNft.« 

Es war da aekliaumr aaftrag, wie aadi Johaaaas atitikaikuüg aa Ganftridns ia «p. 144 (p. S20) 
zeigt: »Audio Magistrum Galterium inramento arctari, ut neque literas neqne nuncios recipiat exulantium. 
Ex quo paiet rnuim misern upcessitas bonis niris (wie dem Walter) iouuioeati ^Mts non licel maadata 
dominicae legis, oÜicia uideiicet caxitatis, implere«. 

Dem kSnige kaaa die steUaag Wdters aidit ao fCUig aakekaaat gtwesea seb« wie Qiesskr. p. 866 
annimmt, und Walter wird sdiwerlich seinea diaraeter so ganz kakea verleogaea k&uuBn. Gerade ihn 
nach England za schicken -«var rI'^o nicht so unklng, aber unklug war es ron dem durch Beckets Starr- 
sinn gedrängten könige, dessen gemätkszostand in dieser zeit Johann in ep. 145 p. 225 L schildert, ihm 



') »lomla me genuit« beginnt da? epigramm; >ego Gualterui Tomaoenais dioeceteoi« oppido qnod Insul» didtnr 
oriandua »aagt er in der eialeituDg <iea dialogi contra lodaeos.« lUgistrom Galteriam (Walteriam, Walteram) aeaat Sa 
JeaBDSS Sariib. aidii eiaauJ, aebnals f&gt er de JnmIs faian. De iMdis heiisk er aienla. Den aBwia dior «Ol» we 

et grtwreQ wurde, geben C und R abweicbend as. 

') nicht müDcbe, wie C. Schaarscbinidt Job. Saiesbeneani Leips. 16^ p. 27tt erklärt, wmdem mhglieder der- 
»■iglidieB «aaeelley wimb das. 

•) er igt wie andre dnrchani mit ilen Ecbritten Becketa nicht immer einverstAndirj op Hl p 2fW. i b- a.!» der 
«nbisohof den kOnig mit dAa anathem bedrohte, sagte er: quod tarnen noo aiai inuitua iaciet, noc iwai aliqaem domeati- 
eoiBB anannB i|es ad laHaai ¥n«s asnlcBliae pNooe sH. epb 14S pu fSÜ. er lUk w» er laaa Maa'galn} vgL p.tRft 
26Ck Aber dies TerhUtnia dem Thomaa gegenfiber TgL Schaarscbmidt p. 48 fT. 

*) n M pas inter regnnm et aaeerdotiam leCarmetnr. 21 nnUam pacis le^nimos eonditiaBfln. 
*) Jok. Barisb. ep. 168 p. S67. 

*) e» fknd Ltn frühjahr 1166 statt; über dasselbe und die 'weit^re:^ erei^^niFs«- im stalik dm 'hUdn lH Tkfnat 
handelt aosflUirlich Johaones ia» bnefe 145 an fiartholomaens biaehof von £aet«r p. S3& £ * 



Wfäile XD ertheilen, denen Walter im aogenblick äea gehorsam zu Tersagen nicht im stände gewesen »ein 
vomim, die er jedocli später nicht streng einhalten konnte. Der f^rfnlp m^, das^ ^e'm alies freund Jobaa> 
BflH^) im urtheil über jenen sich nicht getäuscbi. Untreu seuier aidlicheu verpäichtuDg, erfahr er die OB* 
piiiiii Um kftoigt; «bär «r wmm un haf» foUiebcn mm vai in wrUndaiigiMi die ihn in kenntn» ron 
ima, was daselbst geschah, erfaidtm*). OaUtt tttidei ihm JoluniiM swu-tuMtbriefe (n. 190 I p. 332—35, 
B. 195 n p. 20 — 23) *) worin Ton rei«»ctnK nnd femporalinm iactora gesprochen wird (p. 334). Das« ihn 
aoch ein e kirchenetrafe getroffeo, achlieent Gie»ehrecht wol mit nnrecht aas den worten des briel'es: doleo 
Gbriati regia sigUlom CM» nhtnctiiiD (I'p. 334), et Ituin hSduteae eine sntwnlige en^eiMM» eeiiMr 
prieaterikhea fuNtianen (dnrcb den kMgl) drai^ bwei el w w t ukL Seine stelhng n den miigBedmi der 
küoigl. kanxlei') hlieb unverändert. Aber freilich von den freunden in Frankreich witr er geschieden: 
intirr uoH et nos chaos magnum est firniatnm, sagt Job. p. 333. (und II 20: utinaia soluatur chaos qnod 
iniex »OB hrmatnm est) ita ut nobis impossibile , uobis autem dithcile sit ad amicos transire ael mittere. 
iitsMiBM hec Cmü. Ueber letelem, der den k5nig gegen im cxalmten av&imbele, •eh&tlet er eehun 
bger reiehlidi «ne^ .Ein Walter «mfereitig aägebSNiidee Ked*) l&Ui in dicM irülM neit: 

Venn eei in Inetun «jüuim WaltiMd, 
non quia se ductnm extrtt gngum dm . 

Ufl rH-rtum doleat 
aut abiecti lugeat 
luKtatem iliorhi ete. 

Eine notix des Erfurter codex der Alezandreis (Müideoer p. 36) bezeichnet Walter als Kanmicm 
Smmti$. Mit um so grOaaerer wahndieinliehkeit werden wir anf ihn den anfbng Johanuee (es^ 168 t 
p. 264) an Mag. Itaimnndna iu Poitiers deuten. »Iniuuctum est illi (dem boteu, den er ihm iendet) 
nt apud dominum ppiseopnm f I'ictauicusfm) jrerat nepotiuni M. Oalteri clcrici dnaiini Remensis pro renme- 
randis libris quos idem WuHeros Magistro Pctro Heliae commendauerat. De quihus uobiscum locutus suu 
apnd Aud^auim et commonitorium dedL« dericus dumini Remenns kann nur als Canontcns Ton Reima 
gebaet weiden« nidit ak cL nieAr^eni gmdee. Von der then^n nnd firochtleeen reiae nadi Angen*) iei 
noch weiterhin die rede; er hat sie noch nicht verschmerzt. Auch aus der UuKserung über den söhn des 
Mag. Craofredus unter anderen geht mit bestimmtheit hervor, dass der Lrief uicht »vielldcht noch ins 
jähr 11(56 zu setzen istc wie Giesehr. 3C(>^annahn>, sondern uicht gar lange nach der reise, etwa in der mitte 
.des Jahn, geeditieben i«t Die meinang, dam Waller anr helohnnng seiner guten dienste.nnd seiner anf> 
opfening für die ndic des erzbischob daa nnonieat in Reims i-rhultou habe, ist demnach unhaltbar: er 
ist wuhr^cheinlicher von Lnon uns Canoiiicus geworden, nud hat die Reimaer praebende an%egehen nu in 
die kanzlei des englischen königs zu treten. 

Wann Walter vom englischen hofe zurückgekehrt ist, wissen wir nicht, wir finden ihn wieder in 



') »amioe den« qni mt»i$ « miHtiM di^tti» ftoi*ti« redet Job. ilrn in ervten brieie p. 335 an, er apriebt von »deootioata 
flteae riaceritas« p. SS2. Die werte Aes Sten briefea »Von ezeidit • memoria mea <|Wim tibi exigeDtlbtn neriti« obnoxHu 

rim iit mrtfjiVfro r! A tj /jM). Et tu licet aiUiuc mea in t«- uon »•ii.«t.int nicritA, mv ul ChrlRtiiumm tlrbca dUigere et amicum« 
(ep. l'Jö II 20) siDcl offenbar von ScbaaiKhmidt p. 27^ miavexstaadea worden, wenn er Walter Hanffrii als »üKetmi 
i^lirtr wnI fmmi Mtmff anÜMit. " 

*) ^ iwnsi! tiW iwOias patet» ia «p» «onditioae nerMnar, et quid ci deertko anlieomv aoa timeia opovtaat 
aut »persM. 

*) Mae berllekiidrtifuaff veidieat die aasteiit Brial's (Notice» et eitiaits des uss. de la bibL iaipdriale IZ, % 

f. Hrrueil de« bi trHrr« de Franc« XVI p. 537>, das^ der Wolter de brala dieser beiden briel» mit dem «roiSBigsl- 
bewahtvr ilfioricbt II tiaut er de Coutance« identiwh aei. 

die »eierici aulae (oder clerici capellae, brief 2) qni nee ex aosaine exeoiHmuaicali saut Beqaa «sosaMDuaiea» 

ionia ooniTmTDionc« läsut Job. wiprfrrhnl-t durch ibn grfliwn. 

') getneiot ist wol der (.i^utuaxieuisi* archidiaumu* , der aut per >e aut per aliuin non iaborat de pace U 22. 
%*Ttf* te frater meaa R. et dornuw tuam tecom flilgt Jeb. an fftMiMS Uaaa. ■ 

*) Carmioa bunma n. LXXXV p. 49. 

') In profectione uenus Andegauim et Paacbalibua colloquüi regom tiedccim libna ezpendi et dual amiai equi- 
<l alma s, ai de lateibnt melesttia et eutaiam taadiis taoMtnr. qnodqaB «Mgia picel» evMta «etsemat iasaseaa, nam Uber 
iiilll al wjiam 



einer bescbeideoen Stellung in Chätillon — wol Chiiillon for Marne') — wo er als leerer , mit erfdg.. 
%ie wir annehmen dürfen, wirkte und OM bedratende literarische thätigkät entfaltete. Bier schrieb i|r^ 
tma» »dni bttelMr gcgm & jwbiic ^ einen dudog swisdMB Um vui BtUoio VJ— d— «Ibm 
Oanonicnt der kirche zu Braine (im episcopat Soisaonii), ans welchem hervorgeht, daas er eich — wol 
nicht gerade mit erfolg — in ChstQlon auch der judcnmistkm widmete % Auf solche beetrehmigenf bei 
denen er sich mit Wilhelm von Champagne in einklang befinden mochte, voriaufem der spitercn gewalt* 
nneo jMhMrmgm «hAm* Pbifipp AngMfc 1180» iiiekt ab« m» Qkm/ke, auf ü» Irtrtwn tdM, M 
d» dar Mu. ▼ SUC n boMbtt: 

gern «Unit «i cmdt 
XdDgui Jwnnt cmmmI et ww ibwiIk vAiivI 
Sacnm nib mweo BMDonutt pnnb ftMBtan. 

Ü€ib«r theologische qnaestionem stand Walter, wie ein in 1. III c. 5 eingelzgter brief einet Petnis — jeden- 
falls wol P. Comestor, er nennt Qua nüs ma>gna« anctoritati» tbeolognni — beweist» »i^ antnritilen dse 
fachs in brieflichem verkehr. 

BerOhmter aber ist er geworden dnndi seine diditangan, suididiat duitli eauM iB^jfMawN, dam 
dnreh sdüie Mexaiiäni$, In aehwerer kraakbeät diebtela «r ana epMaplunM: 

Insnla ae gennü, npeit Owtellioi aemeB 

pfrstrepait »lodNlis Gallica tota meis. 

»Gesta ihicis Mnc uhmi' pcrip^i, 9ed sinoopa IMi 

inceptom clansit obice mortis opus. 

ao bat bis aaf /Vvi statt fati in t. 3 die beste qnelle, die Matthiae'sche hds. , die Wolfenbüttler hat hier 
das richtige, aber statt goRica liest mau lu ihr gailia. Beide schreiben die rerse ohne abmsetsen ond 
sdieideB dieselben, wie ea w diesem fiiUe gewtthnlidi, nnr dnreh pimete md groese anfimgebodalabeB. 
Das hat sebmi den gewährsmann des Henrieaa Gandanenns*) Tennlaast, den ersten vers abgerissen fir 
sich zn citircn. nnd der längst pfwonrenen erlcpnutni'^ rip^' richiigcn') vcr-rliKesst sich sr-lhst der neaeslei 
biograph und herausgeber der dichtuugeu Walters'^ weil er die lefiart Gallica') — object zu perstrepoit — 
nicht beachtet hat Die modali machten seinen namen berühmt durch ganz GaDien, sie waren veranlamtong, 
dasB fernerhin statt des namens seiner valersladt der ton Osstdlio, wo «• entetaaden, atiaMa nsBen 
zugesellt wnrde. Der vcrfasüer der vita des cod. matÜnaens hat sie noch gekannt und erliatert darum 
das epitaph richtig durch die worte: ibiqae lodicra «nnpeenit*). Aof diese faidiera (im wcHenn aiime) 



') uoter den Tier städteo dieiea nameiu : lur Seine, rar Loire, sar ladre» lar Hans» bat sdioa der Uegn^h ia 
Hiftoire litt^Sraire de 1a France XV 100 die letxtere antgcwihlt. 

*) in Vetrrnni aliquot Gallia« et Bcigii •criptontoi «fiaseala cd. Oudinun. Lugd. Hat. 1692. 8*. darau« abgedradtt 
in QaUand'« fiibl. £?. XIV 505—519 ood Migae't Patrologiae entsu «svpt. t 306. Eise Utecar. aberucbt der apdlofslft 
gegen £e jvden Im MA gibt Giiase II V p. 98—4«, lie liurt rieh vennekrea s. b. duck daa sehmlhBed aof ffie joden 
bei Du M^ril P. p- 1847 p. 222. — Ein angedrückte! liber de Mach*meto legt Gräaae II 2* p. 48 dem Walter bd nach 
SvertinaAthenae belgicae p. 648; vieUoiebt ntit ebcneoweeig recht als B. Pei Anasdota II 2 eiaeo IraclHtw ie tim Ihiw'lsla 

*) 1. in e. 8: »Bct qindaiB apud WM OutelBene Indaeot qoea eaubna vMaanmi «fUna seo eppidoram Bebnai 

magistrum autonoma.'stice :\piK;llani. Dum ergo nudiu» tcrtiui) cum eo diaceptaturus rae aigno cruti» annasMitt, ad tünucn- 
tum maUgnantium fidenter deacendL midtaque com eia de legalinm mandatonim obaeniatione contoli eta« 8ie erwidcra 
sali ipott, gelaehter nad aepUstereiea teiae a n setwan detse tiaii gen. — Aof wddiea givad bin eetst Gallaad den dUeg 
in j. 1164? 

*) eüw illad mooMticiun (d. h. monoatichon) aagt er, er hat alao die folgenden drei Texae gar nicht gekaBsL 
•) eeboa von Beb. Unek bei Fbbrie. m IIS «d. VaaaL. PeefOanp de poelis Hoderiaa«. U D« IUbI Miss 

popnlaircK latine« dn movfu age 18-(7 p. 149 antn Gir »rbrrcht p. 169 C. Fr Hrrmann bei M Qldener diaa. p. 21 — nach Ter- 
gleichung dea vergilianischen cpitaphi in der iiita de« Donatas c XIV (llajatua me geauit, Calabri cmpoeie; teaet naae 
Vtttbenape eis.) 

•) M. Fhilippi CuaUbm . AleitiEdrpis . . . rec F A W Moldener. Up«. 'MBCCrLXni. 

allgemein daa land liiik« vom Kheine, aicht daa kfinigreich Krankreicb (Francia). a. Ficker Reinald Ton Daaael 
p. et aam. 1. 

*) mnlta iU bidkna eonpoanü. Omäglm^ flo nennt aoeb gotsr van Bkiia. in ep. 12 a. 5? esioa Uk^kH^ym 

jngendgadiefata. 



Ultto te aiartor MlNi Vicht «nig Wik litt Mdi nia imiMdim Mhadn i^;^ 

27 Int^r quo« sunt q^ntuor rJttfthmiee didoiäiiim,*) 

qni raper hoc rctineDt sibi pnaikgiaiB: 

Shfk m m i Im MiKMt ^tiirtliiiiifiniw ^ 
»0 fl mmg yd üdter ja mtn Mmniwm, 

Istis non itomerito Bertents addiciiar, 

«ed nec inter aliof; npiv prsetermittitar 
ille quau Casidlvi latere qod patitor. 

Die dichtungen der drei erst^nannten , die er wabrsclieiBlicb alle penönlicb gekannt hat, denn Wilbelm 
Ton Champagne wie Johann von Salitbary stand init ihnpn in manchfiJtifrer verhindtttif,':, sie gind bis auf 
wenige sparen Terscbolien'), die eeinigeo haben »ich lo nicht uubedeotender zal erhalten. 

■ la CMtaDio boganii Waller Miek Min hddcngediobt D» cntMUiiH, daawlbe den «nUaduit 
GtdJlermaa an widmen, dessen namen die anfangsbacbstaben der 10 Gesänge bilden, nud der am ■**M*f, 
a?n srhlnsse uud in dcT mitte (am yt-Wn?;?; des Sten buchs) gefeiert wird, kann rirht prst nach dessen 
Übergang nach Reims ia ihm evtstaudeu »em, ihre bekauutschaft fuUt in weit trübere zeit, wie auch die 
Mieaftiim, wddw WillMln lowöl alt ptaaaal SaoDiitaaiiBi iria ab caAadTae BemeoHb la c tawm preist, 
Iwirafal Wahdin war ain ScUkr Jafamca SdiaL*), aäi ftanad pIilloao|iiiitdMr itndiaB^ ab ffiuam 
der literati bomiues'). Er nahm Becket anf und wirkte persönlich in Rom für diesen gegen den englischen 
köuig*); er bewirkte 1176 selbst die erhebnng seines lebrers und freundes Johann anf den bischofstahl 
von Chartn»'). — Die abfassuugsateit der Alexandreis lässt sich ziemlich genau feststellen. *Dm te o mea 
Abiaiidrda, sagt der dichter in der Tomda, in meate Itabni aapiwitnara «t opus qulaquaim» 4Aont¥m 
rat panitoB ddere, aut certe, qnoad uiuerem, in oeemHo aepcfii«.« Und dan vir daa qnioquaDninm mahl 
gar zu Mihr anraitem, verbieten die 8cb]ii<!sworte: 

'»leciores . . . considereut arti temitoris hrinitaicm ^ua scrijpsmns.* 
In ClillflkB bigiBn er toU boffnungen sein werk ».wie das swdte «Bstidwu dat epitaphs"), das freilieh 
MQUeair olma ällaB gmnd ftr nrnadit arkBrt« und n. 84 dca EL Pttrisar Uedas — gesdmeben nadi dar 
rleUAr ans Italian m sabsn aebQlem nach C3uktnion — bezeugt: 

in rnius opnsculo Alexander legitnr. 
fir trar in dieser seit b'^reits mit dem dritten buch zu ende, aber wol nicht viel weiter, wie sich aus den 
dort 61 — 72 dagesehaHatan, nachmals ftr die ausgäbe des epos stark nmgearbeitetwi Teiaen der 
Alexandreis III 142 ff. schliessen lässt. Dasg das fnnfla bncfa nieht «ba ar anf sdner reise die alpen selbst 
sah, vprfasst ist. geht aas V 313 (Quantus ab Alpinis spumoso nertice saxis Emnipit Ebodauus) hervor. Das 
siebente buch wurde geschrielmi, als die enanemug an dea 1170 voUbracbteu mord fiecket's dürcb Robert's 



') dictare « dichten. Mriritm und Phythmut «erden ichon im frflben tnittrlalfpr Kcliarf gi^iondeitp BuBSa 
Coatnctot de oontemptii mimdi (Hooe im Ans. Till 454. das gaose godifht hat neuerdings £. Dttmmler bw Bsivt 
SfdA XJn hn.)t Chnssa oi» ft* ■*> «snote rgl kmk» , wtät im ipsa qvcss caaendo qaesa iagsi« fyfftaia veigl. 

Da Cknge n. Kjthmiri ii'"r'>uR und da besonder« eine stelle nna Bonibüiu 4tem briefe. 

*) über üe als dichter vgl. Da M«rü F. p. 1647 p. 1dl o. 3. 4. p. 152 n. 1. Uebrig int von SujJtan um Orleant 
1200) wie von Paer von Woit (t nach 1196) nur je ein gedieht Lejter 759. Bist, litt^r. XV 415. Von Beftier 
Orlcatu, der nm 1188 dichtete, «wci. a. Hist. litt. XV 337 ff. Du Meril V. \h nnttrieiireg au Xll si^cle. 1?43 p. 408. Da» 
«i« rhjthmeo gt^chtet geht haaptaäcfalicb aus dem briefwech»el der beides t-Tstgeoatinten bcrvor. — Der a&iue Bcrtenu 
•aaMaBunt fibrigena der von Wright baaatrtsa Ms., die Pariaer bat gevis unrichtig Bertred u*. 

*) Interim WiUermum SnewaoneBtem . . prima logices docui elementa et eundem iam dieto p saecep t ori (mafistn 
Adaat) appomi. Metalog. II 10. diewr W. RueM>ionen.'<i« kann nur der junge Graf von Champagne sda. Ueber Johasaes 
bensboBgeii zu dem haute von Champagne gibt ep. 143 p. 206 im gnJ Heinrich nnfi rblnsSi 

*) Aks. 1 Id q.iiem paitu effunua grenio nucepÜ aleadum Philqsoiihia es«. 

•) Bist. titL XT lk »Ift 

*) Joh. Barisb. Vita Sti Tboiu»e (opp. ed. GOcs T) p. SVL tji. 
*) Petri CeUeuiu epp. 117. 123. , 

*) Dar im epiUph cHifte aaluf »ffcata dads Mseetasi« süt dem cnten bochslabeB dss asmuas OsülssM 
bswsisi, dasB '« aktat erat spiter dn gadsakaa, sein waik Utmm sa wsibsa, fchast tnl. 



by Google 



«OB Cambray tod 1174 wieder heftig «ngangt*), das gaoie werk aber edirt, da die in Bens geübte wirk«, 
itamkeit anfang d. j. 1176 nach Rflim Tfivetstcii mbitchofii GuiUtniHMi (IQ noch in IriidüB Godish^ ' 
' niu war ; selbat der aoadmek I 15: 

wmt darauf hin, daai Um «irMgma eni kBxaifieh «rftd^ ipk : ~ r— ^ 

Ein bestimmtes zengniss, da£S das gedieht vor 1179 abgeschloMen ond herausgegeben war, liegt in deor 
völHj?en scliweigen von der in djesem jähr erfolgten erbebunf? Wilhelms tum cardinalpricster TOn 8t. Sabin»*), 
eine erhöhaog, deren erwähnuug der dichter I 11 ä. oder X 464 S. bei der noch nag«ntine& ael- 

trahcit wddMT ansxeiehnuig jiidit liitto naigahn kOniiMi^ 

Nehmen wir als jähr der rerSfentlicbiiiig 1177 oder 78, so werden wir den anfang nms jähr 1171 
oder 72 zu Tcrfegen berecbtigt sein*). Es war die Tf'it seiner blüte, wie uns der pariser codex zeigt. 
Zwei der dort «erhaltenen Ueder u. VIII nud X werdeu auch dorch den Tortrefflicben Bdidtf/eratms (816^ 
22 üMflilir. 8. Xn^)') als Min wedk bezeugt, der mach noch d» dMttea, da« aohon GMaebneht vermathonga- 
miw «of fbm ilibcrtnigt Oim nanmUidi beilegt: «• iit daa wäOa» Bad »Rvfter 8jfm mm ImAm, daa, U 
sehr üblem zustande, auch der codex benedictoburanns uberliefert. Diese lieder zeigen uns, wie er ga> 
im sinne des Jobauiies (s^oliou Du Meril p. 150 macht die bemerkun^) die arbuden des clerus mrut war 
erkennt, soudem auch ohne scheu geisselt, nicht leichtfertig, sondern mit würde, nicht ab abtriioniger 
der kbdw, MHndem wi« «r «ehon im «trat der «mgliadini Idfebe «ich teigte, «1a ciiMr Huer eiitaeU>.daaataB 
vtrtheidiger. Und befähigt war er ror andern dazu dnrch seine klassische bildung, die fast mehr ans diesen 
Hedem als aus der Aiexandreis si'Vi ^''gibt. Er ist ein scharfer Widersacher Friedrich des Staufrn, ein 
treuer kämpe für Alexander'); d&s Schisma^) dauert ihn. Ton einigen dieser lieder lässt sich annähernd 
die entstchniigsieii angeben: so n. V nach der wähl Calizt's III (1168), VII im eifer gegen Heinridi« 
den m namür ipao neroua*). qai Uvp&d gladio nMndt aacodotau flmran; Wide abe «twn 1170; 
awiachcn 1171 bia 1175 das lied Propter Syon, denn der dort erwSibnle Fvlmt tob Piapn, in jenen jalv» 
zum biscbof von Meani erwählt, gab dies bistum 1175 auf*). 

Das IX lied legt zeugnis ab für den eifer mit dem er seine lebrthätigkeit betrieb, und doch hat 
rie ihm nicht volte befinedigung gewälurt »Hultun labons et param ntilie eaee in liberalibna tfacipIiBia 
animadnertens boloniam ae transferens decreta addidicit«, dxBdrt die nita dea cod. matth. etwas unklar 
eich aus. Mit seinem grossen epos beschäftigt sah er seine mnse beeinträchtigt di'.rch harte Schularbeit, 
die bei dem streben der zeit nach geld, daa auch auf die schaler zurückwirkte und die atndien drückte. 



VU um ft: Kon eaderent ftwBr nntte diterintne «aeri P ea^ M ee s qaalet «iiprr 

dittantOR acquoro tfrrsie: Flanrlria JiohrTf^im. ) -,h»?i d-1et Acglia Thfmam, 
*) 8. die Tita Wilhelms von Cbampagne io HM. litt«r. XV 505. Du Gange n. Cardinalis. 
*) er wM eiiifiMih als pneiol besekbaet die taitfa X 46S wflrSe mcU gegen daa e a riw al a t ana, da der 
für die cardin&l« emt 1245 durck« conrilium lugduoenae beatimmt wurde (». Du Cange). Panim xintericVipidpt ivh 
Herraid von Landiberg bitchsfe und cardinile in ihren bilderu nicht. Weuiger gewicht lege ich auf di« tadelnde erwihnuiig 
der eaidinile Vn denn aveh in licde PMpter Bfon iCbait er n» udilt trala ■dner freondschaft fOr Petras lleldenn^ 
— Eine anwpielunp auf ein reiterfignts gibt noch VITT 168: Bnrchard in Flftii'1''TTi von Ludwig zum ra<1e vcnirtent. Nicht 
auf einen einzelncQ fall bezieht «ich VII 320 : >dod adupiraret licet indole claru» auiti laognim» iinpabea ad pootäficale 
cacnmea donec cum mores Btndionm frnctiu et aetaa eligerent merito noo auf&agaate pasaataas^ d ia sa l bt Wag» flOot *alt> 
Uuftiger aoa Gillebertua im ersten liede (eA. Tronv ) «tr 5 ff. und p. 43. 52. 

*) Oieaebrecht rechnet die fünf jähre rülachhch ergt von 1176 an, setit die voUeudnng aluo erst ina j. 1181- 
Dann würde doch der dichter von dem wirken dea erzbiacbofa in Reima mehr berichten und sieb nicht lo Torzüglich as . 
die in Sona halten, lieber die «t«lle Älei. Y 516, die Oieaebrecht mit dem biogiapbeD der Hiat litt XV 109 aaf üe 
*idenverfolgnng i. j. 1180 deuteten, i«t bereita oben geaprochen. Die vita dea ood. matth. aetxt in folge eine« 
achluaaea auH VIT 328 £ den aatag ic 1170. Die werte der rita im woUenbfittler codex »petitione eoina ad 
Aiexaadn deacribeoda nnimnm' nma applicauit« aial bei der abUagigkeit der bds. von «od. awttb. aar als 
daa dort gebrandtteB auadracka anzuaeben. 

*) unzureichende künde von ihm bsiSia aehon Lejaer p. 1229. 

*) ileunder b^t den dichter bei «einer unresenbeit in ft a^ga i^ his snm herbst 1165 wol persOalich 
fsiecat (leb. Sareab. ep. 141 p. 262) übrigena vgl. das. S. lied vad TIII28; 1e «eefete snapri eHlviB, te dnee aigaaiaB. 

*) YI, 18: papa« gemiooa . . . aed eni adhaereas Desci» cel quem negea 

*) ftbnUeh ngt melleicht denelbe dichter Canaen Bonu^. p. 2 im vorletatea verae: »qtiia Codio oodrior 
I«. 

877 aachI>a|lBam Uat da rdgüaa da Ibaaa Ilttl «ad hm ^ agK U paalift a. «II. 

1.. 



. j i^ .d by Göögle 



10 

dk^gmg imdaaMNnr gnmn mm Mg, «w woob Uagoi im "VIS. lud« bewoMii*). mxä uMÄ poMoi 
MtogßB» leiner frensd« beduft luben, ifau mm aafgeben seiner zeit- und kraflraabendeo scholsielle nsd 
«inem atadieoanfeatbalte in Ifalit^ti zu vpranlasseD,, durch den er sich für eine freiere und geehrter« stellong, 
so der ihm Wilhelm wol boäuang gemacht haben mochte, fabig machte. £r sah — von Bologna hören 
vir wtiter Diditi «k ma die vH« ngt — Bob mit mSmuk wundem mid wiaer gebrwhoi, du lumpt d«r 
mÜ*), er fand da wenige, aber freilich wackere freunde — er n«uit nur Petrus von Papia und den fantor 
Itterartm Urban *) — weit mehr Unbehagen bereitete ihm die eigene ansieht der vcrrotteteu znstärclf in 
Rom, unter deren eindnick das Syon-lied gescbneben ist*). Um seinen zweck , in ruhe seine stodien ver- 
fblgoi SU können, lich zn nähern «endet er sich im IX. liede «n Aleiaoder selbst, und bittet ihn um 
eilte ptSItende, deren je genng in jener lelt «n weniger wirdige verge b en worden in der tiut an gnu 
•ndrec als des archipoeta bettelbriefe. Ton da kehrt er nach Chätillon zurück nnd begriisst in c. IX 
eeine echuler. Dort trifft ihn »cbwere kraukheit, in der seine Confessio & X — wie venclüeden von der 
dee arcJiipoeta ! — eatatand wie auch sein epitaphiom. 

Die licder der peiiaer hdt. eind, wenn nicht nUes trBgt, dnonologisch geordnet. Wie nnn in 
gotiiugenns nur eine bestinunte' gattnug von liedem des archipoeta, die bittbriefe au Bninald und Tep> 
Wandtes, so haben wir liier nur solche licder Waltcis. die auf das scliisma und die cormption des cleras 
bezng nehmen. Damit kann seine thüiigkeit als lyriker nicht erschupft gewesen sein, er wird vermuthlich so 
wenig wie Petrus Blesensis u. a. besonders in früheren jähren puerilia, selbst lasciua (amatoria, potatoria, 
hMMTMi) vertdunilit bellen; beetinnnt deutet je andi dortb »Indicm« die vite dannf hin. IKew Ifidce sei 
dweh eine Tennothting auszufüllen gestattet. Mit f^'i i^si r wahreehcinlichkeit i^t aus deu im codex bnranni 
und aiiderw-irfs nainetslos uWrlieferten gedichten die reihe der pariser lieder Walters m vervollständigen. 
Wi« ex beim SyouUede redit gehabt, so wird Giesebrecht auch in hetiag auf c. Bnr. n. LXXXVI p. 49 
(Verm eet in Inettyn cythai» Walten) — es i^re dann 1166 geschrieben — , ftmer d. LXXI p. 41 
(Licet ai^^ enm negrotis) endlidi n. XIX p. 19 (Utor eontn ntia) sidi kann gettaadit haben. Ausser 
durch den namen erinnert das erste auch durch den Inhalt aus Syonlied und den dichter der apocalypaia 
Goliac c. l\\ und nicht minder das xweite. Ein firausose ist sicher der verf. des dritten^, ebenso ein 

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^ 9 

*) Düren Sndendorf Begiitnun n (Berlin 1851) |k 8— & vitfetimlto gedi^ tth«r die utteiiTerdeitins der seii 

rtammt wol auch au« dieaer xcit: iK-hiMert die den »tudien geHlhrlicheD ncipingeD der zeit (ad occMum cuncta rannt, 
•ed et ipua «tudib, qniha« olim Born» poteu» «uperabat (jdera): die faulheit de» clcrus (auch Gitleberta« geieielt ne), das 
jagen nach den iiii.-xw/: nummua erit faapeiatar, nuMUram col«i«t priucipeH; nntniniu regit, nummuit regoat, nnmmiu «k 
iuttificat Tgl. C. Bar. p. 4:t: in terra nammus rez e»t hoc tempore iunnmus. Wie die grossen, so die kleinen, wie die lehrer, 
■o die KhQlcr: nam ucrbix fiicta ponsantes, quam magisttu» uideriut «vqui uiam, Laue teuebuot docilea discipuli, com 
ntagittris mituri nd infemnm ■celeria. Danim verlangt der auctor libri V clauinm io der fünften «lanis ao ausdrOcklich, 
4ms Islmr und sehüler die •chütx« dieser weh verachten. Hinc ent, heisat es weiter, quod multi uagantur faieo »üb häbiht, 
anaa fmut, bella quaentnt, eootra faa cupcrbinnt. Waa vermochte der einzelne gegen ao viele? Die vagoatenwirthacbaft 
i«t daran« entitanden; aic wirkte zurück auf die achnle, auch auf die, an der Walter lehrte, und man hat ihm wol achwerei 
wiieebt gethaa, wetm auut ihn aum haoptfUuer dieser leocatoces bat machen woUea, velcbe den nancn der Ossamatici 
oder OtmumniHei (feberdulle Tnrdrsbmif de* ersten wortss, die Walter aua Italien uitVnwUe — die erkttrong T iet el s en s 
SUIS F.ntheticu« v. 127 p. 82 — iat durch Walters verae widerlegt), der bei Walter c. IX u. 19—22 noch guten klang hat, 
TenriMhrten. acbos GUIebartas p. 24 bnacht ihn im scUiBmen simie. ideatisch mag der aiwdnick JEberkanliiti Mia, den 
ieh aaf SbersrihM Betuneasis anrtdrfUimi mfidile, elaer der forsflgUdisteo gnunnwtiker und rliTtiiineBlidrter (vgl. den 
zweiten teil «eine» Laborinthu», Lejaer p.Rj'» Die Worte de» Sudendorfachcn liedea: hic nam^ur primu» (priiua»?) nocator 
tpä priniw ia scelere, etioaem an den Himtu. Die Icprosa todomtrum tracia contagia werden ii> ^eacr seii häufig berObit. 
Ber wttt vea C. Bnr. b. 80 pw 1f? verteidigt sich gegen eine derartige TerdSditigung. Das ron Dn lldril P. p. 1847 pi,lQ8 
bii, 7 tnitgetbeiUe lied Ober die eitelkeit und daa elend der weit erwähnt gleithfall» .kls luFter dieaer seit die venna 
«odomeatica, gegen die Alaoos sein buch de planet« naturoe richtete. Mit einer sie betreffenden klage schlieast das erste * 
Sad «Msn Walter; aadeie siellso gibt Da Hdril ^ IM 1 wob. es.- 

*) »Roma Caput mnndi est« sagt der dicht^^r ttm liede Utar contra uitia carmioe rebelli) wol mit anspielnng asf 
das reichsaiegel kaiser Friedrichs 1, ^ die amachrifi trug: Booia capnt mundi regit orbia hrena rotundL (i. Böhmer in 
Mans'b Ans. VDI 262). denselben aosdiudt hnuebt OalfieaM in iw Poetri» aoea «. 809» ed. Lejrser in der epistal aa daa 
hdaCr oad der dichter de» liede» de mundi cupiditate bei Wripht Walter M&pea p. 167. 

') im liede Propter Sjon, wo die ed. flaciaaa und der cod. buranoa statt des Urbanas den pabat Alexander euudbwbsen. 

*) vorzüglich die Simonie ficht ihn aa. ffi« ngiit in diesen tagen sdbst dea g B Ui T al er »Tcapla locaat «tiaa 
«npen sna, pontificatasa Tendit rv-nntifiri Juppiter ipac suo« Comedia Aide u. 2^1. »Qaeui» T?omo iiTihl-n sunt trfbuOTti« 
sagt die Pilatatlegende u. 150. die klage über die Siwumi« heredet findet aelbat ihren weg m die Aicxandreis VQ 317. 
. ^ Sir. 14 taga pafR de la GktaMH (bei Giin p. 851) dlirts patt paes lü )s met. 



gramatiker and scbulgelebrter. Die würdige behandlang ihre« gegenstaadet ist «llen genMinaani müi f' • 
PropterSyon, das wol nicht ganz zufällig im cod. Bnr. sich an das dritt** aDschliMst. Zu diesen fnge ich. 
ans derselben eanunlung u. LXXVI p. 46 (Celau non anuuuiQ matat stabiiitas/, mit der remiDiaoeos aoa - 
Bostim in ilr, 2, & in e. VI 4S dw Pkridnw iriedeiMirt, und dan Fratm ttr. ft. 

Bw liad »Ideet aeger com aegr uUa« findet sich nun wieder als n. 27 in da bücLtt wahrscbemlicii 
einem Terfasser ^ii^iierkennenden, 33 lieder umfassenden sammlunp von St Omer, die F. J. Mone im An- 
zeiger Vn. 102-114 287—298 aas einer hds. s. XIII bekannt gemach t hat. Ihr dichter war ni dtt em 
lote, ivie der heraasgeW hm t. 4 jMm lied«: 

fungar tarnen nioe cotis 

JmM HnfflHIlff M<i — Irf a* 

schloas, eben, dass er ein deriker sei und seiu recht in aospruch nehme meint er, gerade wie Walter iu 
Puii. S T« 5. 6. ab dootor f«nieh«ft: 

Ante legum dominos et magistroa artaua 
V*uifpim nideor doetom ofBeiiun. . 

Bezog auf ßeims und 8«ni ninfiit «. 90x Ter padi apeift telliiria gremium, salutia reperit Bonia Baui-: 
ginni. . . . Flens in iiiiii«rn» «rb« CenoueiMiiim patebit iinpiia' p«r hoc dinortiam, ein mir aodi aidit gpn 

VCnifindliehL-ä, dhsr in Walters art oiystiscb gehaltenes gedieht (patet ad ocolum facta trauslatio, t. 2&) 
c. 16 ein lied auf Thomas von Canterbury forba sno pontifice tristatnr Cantoaria) ist schon (Ti«>»ebreclit 
p. 378 unserem Walter zu geben geneigt und man wird dagegen ^hwerlich einwenden können, das« auch 
tnd«« auf «Baien gedkbie geuaeht. (vgl. Dq H«rils «anoilongfu t. j. 1843 und 1647.) A3a aoolaria wurde 
Walter B. 28 verbiat haben. In den BuratHü steht ausser dem oben angefitturien nodi n. 29 (B. n LXVII p. 37).. 

\nsser diesen ludicris ist es noch eine andre classe von dichtungen, die am besten auf ihn zurück- 
zuführen ^«'in dürfte. Wir sehen am IXten liede des Parisinns, wie er sein poetisches talent für die 
schule verweuuet. Die pariser bibliothek besitzt eine hds. ^Suppl. latin u. 1219, s. Xm) mit drei weib- 
naebisliedem, waldie Da Ueril (Po4eies indditee 1854 p. 295--^) unifetbeilt liat. Alle dm acUienen ndt 
der wie ee eehdni lierg«3>raehlen ') bitte der scolares an den magister, wieihnacbt^erien zu geben: 0 magiat^ ? 
dux scolarom. cuins nomen est prneclamm titulo Bcientiae, heisst es im zweiten: 0 magister nas honorta, 
pretioai floe odoris, äaeutom scientiae im dritten; im ersten: Ergo doctor qui nos fooea docnmentu ei 
remonee poeae too niciB. Sehulerarbeit «ind aie etclierlicii niebt, der doetor selbet liat sie ge^Behiel, n 
einer leit« wo sein lob eehon begründet var. Die. gedickte sind Walters, der ja auch sein licht nicht 
unter den scheffel stelUc, sondern mit bewusstsein seijies werthef» in geeigneter form und zu rechter zeit 
es geltend macht, nicht nnwerth, und er kommt doch wol hier vor allen in frage, da seine lehrthätigkeit 
bezeugt ist, Stephan von Orleans uud Peter von Blois sie schwerlich in dem umfange ausgeübt haben. 

' WttideD wir uns an den CTeigniBBen »eines ferneren lebena anrSek, eo lit van leider nvr wenige 
daten miisnibeileu vergönnt. Er hat wol wenige jähre nach »«eitier rOdtkdir Cbatillou verlassen; erzbiacbof • 
Guillermns machte ihn. wodurch seine studiennnse nach Bologna bes{?i<i<rnuj^ pewinut, zu seinem notar und 
orator, nnd erwarb sich des dichters dankb^rkeit: Alex. X 461: cuius opem pleno mihi copia cornn Fodit, vt . 
hoelibe poeam eootannere lingnas. Dordt ihn erhialt er apiter ein caunieat ta Anuana^ Ibi flagdk» aaapa 
eastigaiaa, Bg^ die Tita im eod. matCh. hinso, nitam teruinavit. hat er tidi mlbat, hähoi andre ihm dina. . ' ■ 
busse auferlegt? das letztere ist nicht wahrscheinlich. Xach einer notiz die der ver£ der Hiat. litt. XV 101 
dem cod. Colbcrt 4.").''>0 entlehnt haben will (im abdruck der vita bei Müldener p. 34 findet sich diese notia 
nicht) wäre er iu Amiens an der pest gestorben: sollte e« eine falsche auslegong der worte flagellia ver- 
beralna anf graad der bedeafai n g das äagellua ab ftcagea, oedaio (a. Da Cai^) aiinf Der nai^ ftnewi . 



^) vgl. den auagclsMCDeB >Miig of tbe tchool-boj at ChriitnUM in Wrigfat und Halliwell E«1i jumr uitiquae 
I p. 116 117 worin ei auch baisst: o pro aobUi* doetor, now wa jnta pnur, | Ut nelitia coneatoa to gyH has laff ta 
flar. I Haac proponimut ire, wifbowt aay wtf,* \ Seelam diasoliwre, 3 Idl ftt yooa ia hj «te. " ' 

wieweit die überHchnft seines judeodialogv l>egTlkndct i^t: »lücipit tr&ci&tu^ mA^^i^trl CiualtLtri Torn*.L"«D- f ' 
•u« vennag ich nicht zu sagen. Ich vermuthe aber, daas sia aar au« den wozten da« prologt die«ei ulihft «ottekat lat: 
»Ego Qualtheio« Ttummmät iheetum oiypido qaod Imla didter eiiudwt. Um «M a hnt ad a r^ praepodfew'MnTeaBay, ^ \ 
walcba MirfttM» OaUaad KU. PF XIV p. Xn a^bea. wtide daMab ia anillM. 

^ • i ' .■ ' «•••.. 

¥ ■ - » ■ . 



nackrichien nbn dw didriir whd nur durch die «nnabme eines irölueitigeii todes ei^lärlicb : er fOUte mit 
cl<>r Alezandreis ieine dicht«rknlt noeb- lange nicht erschSpfl, — alinm mihi poi^tnlo fontem, tagt er am 
sc^sac 2 460, qoi semel exbaostos nti« est mediana eecnndae. Von der antfiihrung weiterer pläne mönte 
Mi Ml «cÜ wa^g^tm da» aaebridit voriiagM. SS& AurngfidSUkbuM antut antgMaltm gdahnmUft 
k*>lhB Au vwfiMiv cirfi «pignnam in vit» lUhaif. gMltflat: 

' <)iiioqnid gntiks potoonnit läi« pottei^ 

Taten Gdta» paik •» d«dH 

Wie gfowan nha «r ab diditer gMniM, b awda M i nielit nindcr die nUmdiciii »ha c hri ft a» dar 
Ateandrm, die, wie achon Hemricos Gandauensis ein iabrhandert aadi ÜIB bcMogC, Bcholbach gewordw 
war'), wie das» ihn Guilelmuf Brito (um 1223, I^yeer p. 990) als nnerreichbares vorhUd neben einem 
Petnu Riga und Aegidius l^ansieasis mehr denn einmal erwähnt'), noch mehr der unberechtigte tadd des 
mf den ralitii anaaa laodiraaann dftrBBdi%aB,A]iiiiiB da LuaKa. 

Möge es uns weni^teus gelungen sein, den schatten von seinem cbaraeterbüde an .ti%aB, dar 
dordi di« identifiaiiiuig mi dau aidi^oate dofdi Giaaabreebt «vf ihii gaCaUaa iat 



Daa ob«B 3 s. 2 Shar MOManara aa^pba gaAUta nrUieil badaif Iraner bagrilndinf . Waas 

E. Dnmmler in einem rerse des Herimaunns wpawam aloei aus dem deutschen ableitet (Haupia & £ d. A. 

XTTI 430), so schmälert dies eiumalige verkennen mittelalterlicher orthograpliie (Tgl. pecccnia, oceeanns) 

sein grosses verdienst nicht im uiindeslen; anders wenn ein heransgeber d^n allergewöhulichsten abbreoiatureii 

» t 

rafblos gegen nbersteht, wie Müldener p. 35 (V 30) der gedieht« Walters der abkürxnr^ uns (statt nus) 
Inr numerus, und mit solcher Unkenntnis der palaeographischen elemeute rülligen mangel an genauigkeit 
imd kritischer neiboda varlMadaft. £b ir*r tiöthig den tezt der zdm gedidite atreng naeib den PkriiiBiu 

mitKutheilen . oder wenn eine andre anagabe zu gruiule gelegt wurde, mindestens genaue kenninis der 

baujitliandschrift durch die notfn r.w vcrniit*! In in der Signatur t1' Parisiiius begebt M. wie oheu 

schon bemerkt worden ist, ein grobes vergehen. »Zur apocalypsis, cagt derselbe p. C, fand ich noch swei 

quellen«, indesam Oiaaabredit hatte p. 364 n. 1 die eine iluu gewiesen. Bei eigener Unkenntnis und 

naagalbaiier hdaaenheit in dan didiimgao jener adt iat ea iliin denn «ndi nidit mOglidi gawaaen, die 

• i 

affnlwnten leeefddar sdnea abadneibana sa cerrigiren, z. b. gleich in I 12 a>go ^ in igitur (g) I IS 
ante (afi) in anteai (aS). DL liO gibl adn faxt: 

Pania qnau (quo, quem?) se nolnÜ Eliaa refieava 

aab fanilla legitur coctns a muUere^ 

quod si uis cum Jonatha mel de queren sngere, 
panis de quo loquitur eouditus subemere (?) 
spiriulis Henaus est sub fauilla literae. 

Wie konnte AI. nur einen augeublick bedenken tragen quu in den text zu setzen, wie war es nur mög- 
lidb in dem anbemere nicht sofort das durch das doppelte &nilla aufgedrängte sub cinere zu erkennoi? 
9hna Inga war VO 81 aradai« für eeodare an Icacn, wo der .«badwdber die eompcndien fb «ra nnd eon 
Tcrwecbselt hat, und III 33 caecatum statt dea nadniugen caetatnm fir t. S4 deaadben liedeat den inader 
daa bofibongakMa fragCMichen schmückt: 

Qnis Myrrbaco praesoH eimilis nunc ninit? . . 

Nam gna cuius ^oia guas decem ac^otnoit ^ 
huie ad an doounna praamin «adnü 
qpwe -neo nidit oenka aae nuia andiniL 

*) «d Uber ia sctelii fenwmtiooraB tantat disnÜdM «at bodie. nk paa ipse «eUram i tmih 

aagligrtv. * . 

*) ja «r mH SB «de dM sUbertoi bwbt enBar PbiUppda: üt,, qd Oeattaro te Meli eeee aunenmp Sdlem 



. j ^ .d by Google 



wsr doTch den hinweis anf das gleiclinia Erang. Matth. 25, IS in tt. 51 >qni mit MnSukHm fll|Kanft 
taleniam« gewxrgt; dawalba wendet o. a. Giltebertoa an 68: 

Qni comyni^^nnt sfbi mnam non mnU^UMBlti 
hnnc 8ua senteotia domini danmanü. 

der nbtcliieilMgr kannte die abgemndete fonn des gro«8<>Ti m nicht: der Ten ist toauA gafc: 

Kam Mna coins qoia mnam dec«m acqoisiiiit, n. •. w. 
Verbesserangen des hnndadiriftlkiMn .iariM wwden in uenge etlördeti nnd dit iMtdcning war dae kklrtt': 
kk flOm nnr einigiM an: das metnm war bemitalUii ia 1 61 dnrek plmn ftr fihi, n 5 dneik «imdii»» 

bang ron et: gnla et mac«lli, TT 63 darcb tardaoeris statt tardamns IX 95 dnrcb streichong fon com. 
Der lesart de« Wright'scben hds. Bertenu mnmt« das- Terdorbte Bertredas in IX 81 weicheB. n 6 ww 
sa lesen: 

in&mcs eonecbitoa^ j i rtr a n to a oeJL 

Yn 43 aber eins der g«w5hnlicbsteu rerseben dnrdi die fertanschnng des timaeront mit tamncnint zu 
beben: bellum tnmescens sagt A'^IInins u. a. "Mit nnrecht verc^ächtigt sind ancK ^inipe pt^üpn, t. h. V 18 
laesa VI 56 est. Gans abselieu iuÜ8«en wir Ton der nacbweisung der vom dichter besonders in I II n. VI 
als strophensoUOsse verwendeten itollcn Uumcher dichter, die dem berausgeber, so leicht ne war, sehr 
häufig nidit gdongen ist. Dem gegen&ber Ifiast sieh starker Terdaeht g^en desselben geUurte amgabe 
der Alez&Ddreis, bei der noch weniger rechensdiaft Aber das angewandte knÜBcke verfshxvn gegeben ist, 
als bei den zebn liedem, nicht abweisen. 

Zum schluss muss ich nocbmais anf die Zeitbestimmung der lieder des Arcbipoeta m anm. 1 n. 
s. 2 anrüettammen. dass die en^hniingen kSnig Wilkdiu ym ffidlien nnr im jakr 1168 pamen, scigt 
Ficker s. 43 anm. 2. AVeuu aber das erste gedieht von demselben 68 anm. 3 an^ die gegODwack 
liainalds bei dem ziemlich unbekannten Concil zu Virnnp i j. 1164 bezogen wird, so steM dem, wie nn- 
sprechend auch sonst der gedank? doch der leichtäinnige cbaracter des dicbiers im wege, den mau sich 
schwerlich so lange nach dem aafenthalt in Paria noch in der nähe Dassels denken kann; ich halte also 
Orinuns keattunning Ins auf weifteras ftsi 



Galtiriis describft pericida 

Md näam Roim Itbo^ 

Bnnuft uobii ohator 
«I «i lanpal Mcmlatir 

iufait in ecdesu. 

8 lac^i nilis et in luto 

princeps facta sah tributo. 
quo«l solebain dioere 
Bomnm cwe doelietann 

ezpertiM im opere 

3 Videus uidi capat wondi 
invtw moii «fc pnfbndi 
vorax gnttor «mhIL 

Ibi ninndi bitalassu», 

ibi Korlx't iiuruiu crassua 

et arg«utuiu aecnlL 

4 lU ktmt waXitt npu 
et caribdig ftttri e»f6x' 
potioB qnam iiauium. 
Hio eoncunas gakanuu 
et confliekOB pinluiiiM 
id ect eardintilioaB. 



B = corf. BeHriHrlf/mrnttM« (Carmina ^mratw fei 
A. Schmellerj |>. 16 — 18, einige strophea aach bei J. Grimm 
p, Sil C) R a HtMifnmum V^ei. Flaeknm p. 408^4» 

W — ri' WniiJitiniia (thc liitin ]WK»nj« ronimonly atfributpfl 
to Waller Mape» . . ed, l>y Tlioni.ii* Wright . . . Loudott 
X. DCXX;. XLI p. 217— >-'21 j, ao( Ii nur wo d«>rwlbe von F 
»uf grrmd «eiacr hiUi. abweicht. Die von ihm uotirlen, 
aber nicht imfRf nomnii-iicn lcsart«D der letzteren (cod. 
lioiilrj. Dir^tij 4, iiuil Tonitlglich wol J Byt j f 63) iiml durch 
D bewichnrt. Obne bernckiichtiginig muMte Du Merät 
tett bldben, da die ihm zu gmade liegende durch End* 
Ucher Tctfertigte abcchrift von B rom hgg. aidii «illUhl^ 
ttckato colatetlt «oidea kt — Hidil bemerkt sind die 
aVwddnfliBm d«r «Atiflioni in betog «vT «« and e, i und y. 
Rowie die der hdu. in der »chwer lu unterscheidenden tchrei- 
bnng Ton d und fi. l DE Bl'lNA BOM.f: rwf. Diril.,, 53. 

1 ' Pmpter »jfot» moh lartbo »rt der anfan;? der lection 
ia rigilia natia. dM^ui am itm pfophet« n Jehaia» i Slod B 
' nium B | S«Bf B " «ttoaduiquc F eorrigirt hri W 

* BObi« nuiM ? (nuw aobia W) 2 * 8ed F (iacet W) 

* Sion «ancU B ' que »olebat (MilebaBt Du31t<ril)B 'Sion eiwe B 
•iDiaBF eine & 3 >Ti4iaidiBFTideuaidiB SoMmI«* 
MFtadMGirMjMfMtaite VllAtr§.X48in*. I: TMcdeui 
ultionum Vide uiiieni omnia. * gurgnr D * aiculi F necali K 
naufragiam popuU B * oicti Up«u« B o'.Ua/.stcroc F (W 
Büt R) * CraMai F 4 ' Stella BF * Char/bdi* Lf « Ibi 
pogna g. ^^^^ ▼ * M flMt» piittvnm B et 



Romane Curie. 

• 

5 Sift/Bi numit boic praAnido 
fft cyrenes toti nmttdo 
ini»raT)t«8 uaafragiam. 

Ob humaoom iori» pattet 
itt oeeolto eoriK klat 
infonne dtmouam 

6 Habe« inst» ntioMn 

^italassntn per tremoneittf ■ 
^aod ne credoa frioohaa. 
VA inplfls xaan ftrmt, 
• quo m» cvfc qu wier wl 
nbi naleni aMUB. 

7 Tbi uciiti collidnntur, 
ibi palani submergantor 
Ihmii« Ostrom purpnz«. 
Uli arnndiw MpdHar, 

jno toAoi deglutitur — 
in trejn Ollis gutture 

8 Tretuo duIü miscretur, 
nulluiu sexum reneretur, 
nnlfi jmteit nngninL 
Omnes Ali Jona fiamit, 
illic ciiitu usceDdemiit 
tribns tribns doraini. 

9 Caues scille poüsuat dici 
veritati« iDiinki 

adnocati carie, 

Qni latraüdo falsa finguut, 
luerguut simal et confringaot 
carinam pecuuie 

10 Itte probat se legittam, 
ille nera deeretiitaak 



iieucitrn Mr. 4 und 5 tieht ulr. fi in B 5 ' ^rrf eo BF | intMoatB 
^Sireaes 'lainaatesBF mirante« U 'oahomiouniF SpeoM 
tanawU B • dfUMHiiam B 1 1$ ftügtilKnmB < ' BabM P 
Habere H ITubon-i R ; iustaui B ' uita UpHum B ^i'Sa,' 7fcov 
1 F (bitU. WJ ; FroacoBcm BF * ne /eW B * obulom BBF 
obolaaW|4r.7 feMiinU ' Ibi ftnetna «dligaatar B * ibi 
]>anni lif deinergimtar B ' bjMU« B binnm F | purpoif 
B parpora F * deglutitur B * inuno BF | wpelitw B 

* Fnmconn BF 1 guttun T äf. 8 ttOt im B MM«r är. » 
8 ' Trauco BF \ nullius B • parct R parcit BF | homini F 
(«uiAiui W) * Oiuuf» alluc dona BW Illuc enim dona F 
' Illuc caim BW OmnM üloe F ftr. 9 KcM tm. 4 umd 5 
IN B 9 ' naucs U I Scrllc B Scyllae F * cnrif B * hü B 

* pecunie B MU diencm rrrsr schhfsM da* Ited im wieuf 
corfrx k'xV M. iX7Xr btx Dmu GoiL ML VlmUk t » 
p. S3Si. I atr. 10 /tttt m B | > lUaD 



induoeDs gelanom. 

Ad pTobauclaTn qnpstioilMB • 
ku intf-tidit actionem 
xegeixdornm fininin. . 

11 Nwe ten Mimo perse^tu 
et cuibdiB debaduKlar 

id p?t cancellaria. 
Vbi uemo gratas gratis 
ne^ae datnr absque daüs 
gnium gnib 

12 Flnnibiim qnod liie infonmlar 

snper anmtn dominatur 
et ina'<^nm aTpenteum, 
Eqaiiatis lautasia 

feto» leete aehuek 
tuper bdluii plninbeMB. 

13 Qni smit sirtes, qui ajrenesf 
qoi sermoD^ blando lenee 
attrahuQt buaocium. 

' . Spem pretmdoDt lenitotfa, 
wd procdift penitaiw 
sopiuant marsapiam. 

14 Dulci cm'iUi blaiidiuntur 
at Fvrenes et loqaaotar 
prLuo qnedaiB dnloM; 
Ffiare b«n te TeeognoeeOf 
certe nihil a te posco, 
iiam tu es de fraucia 

15 Terra tua bene cepit 
et bemgne noi recepit 
in portn coaefliL 

Nostri estis, nostri. cuini? 
(lacrosanct« sedis hnioA 
speciales filii. 

16 Nm peeeate lelaaaumii 
et peoeaotce conoauw 



* ladiMÜ D I jir. il mr 4fr. « B 11 > T«i non P (Hirne 
Km •enno W) | protequatur F Hic Karibdi» debachator B 
' Scd KaribäU appeUatar B Hic Chaijbdia dsbaccbatur F 

* fNtt eaoeellai» B • Ibi BF | uemo Bnto B • nvlli F 

(neqae W) | rtr. 12 fehlt w 6 | ■ quod] qdg R * phaotana F 

fomana D * Mdei W Mr. U bi9 S6 fiHtm turf ttr,7 inB 
18 * m B I «yrlcf FB I vd B7 t dttam B • bya. B Ina. 

OKC» F ♦ Spcc;.:,:i F Oi-W | promittunt B ' Charybdi F 
(piocella W} I putaU« R pardUtiaF feritatis B * forioat m. B 
14 * pdpHrt MrlM et locaDtar B • qofda» B « Aater 

bew» te «ogDoKO BF » nihfl] n. | ! | B | a te feMt B in te 
nihil D • cum tu «i« B 15 ' ue»tra F | cocpit F (oepit W) 
multam credit B * tarn aabia dooa dedit B | ezccpit F 

* et pflitam B | eeaalii RB «meilii F * doeatB * aanctc 
B 1 tahe] «Me B 1« ■ abNMo» B el lealee ▼ 



* tedibos etkwiNi . . 

No? habemus pstnun legee 

ad lig%Ddom oauae» ttg» 

is nnpi<?i< fetwie . " 

17 lim dieml eivfiMiMt 
Ha eolent dü «nflÜM 

hl primi? alHcere. 
Sic instillHMt fei draconiif 
•ed in fioe kctümis 
co({iiiit Vnnrai w w w» 

16 Cudiiiaka, ot pmfin, 

DOno iure crucifixi . 
aendunt patrimoninm. 
Petrus fori«, mtas uero, 
ütfaw l»!», ibrii aen» 
Witt agni onnB — ' 

19 [Tales regont Petri naaem, 
t;i1e* habent Pefcri claoem, 
iigaudi potentiaisj. 

Hn not doeent, tad indoeli 
bii DOM docent, ted ms mcli 
iodicant «cieLciam. 

20 In galea sedet üna 
miuidi Inee inportuna 
cameloB deghideiiai 
iBvolnla eanopeo 
cancta uorat sicnt leo 
rapient et rugiens 

21 Uic piratis principator 
et pilatos appellalnr 
aadäna in iiiaiiÜk. 

Venire crasso lata cut^ 
graude monstrum nee nirtote 
redemptuiu a oieüa. 

£1 Ibria hniaa noa eat im 
ttetia mater f Tih ill f fti, 



* ^tb. B * pnn E Petri F noetra» B * alligant«« B ad ligandc« 
W * aurei« B slr. 18, 19, V ädun mB am ende Mnter 
imdff < iartillat R imtiltart 7 Spem fMBiMaat dob jtt 
doni» B » Et in F Xach .«fr. 17 folgt bd Fttr. 19. 18 ' prfdixi B 

* Fori« Pctnia F | iotut fori* D * «cot F nuit B «iat E 
•tr.lt «KM «er 18 B F. B HMve.i-« fanr em, AiB 
lanten die$e f)<fnz anders: Farn iu» nounm timoniam | eaae 
dieont et «io iu»m | lioqaiuit per demeatiam * Bi BF 
nio« doceot n ind. D * Doeent tarnen ei n. ^ B EB no« 
d. F nios doc D I et sox W * Indicat BF 20-» 
fdgtn auf Hr. K in B 20 ' ledoa B * imp. F * macepao B 
Canopaeo F * rugiena] iwria B a(r. tl fIM Ai D 21 'In pir^ 

* SpTiriaa qni noiainatai B et Joanaea a e e cepattt r F * gmwe 
BF I Iota F * lecedena a v. B Sed renm eaplen liliiiF 
»'»MBTtiiB I BOB ert] pmeeat B * aehillfaB AcMBaaaf 



16 



4« qna «epe kginw.. 



M&ete ioror loeoIoniBi^ 

quam noa bDimin didmne. 

23 Hic dum poguat dacior ntia, 
epoktor eam piratit 

Sed com bum detomeadt, 

snrgunt nenti, mare cnMÜ 
et carina deperit 

24 Tunc ocemmut caatM ntif 

quam 

Tanc «^(urus it niator, 
Quia uudus et cautator 
fit eonik 

25 Qni nur 
per qnofl, licet 
tigribus et be)uis, 
Intrat diuet ere pieuua, 
paaper irtni ti <gtMW 
toUÜnr • iMMM. 

S6 8ed ri oemm placet scribi, 
dno tantuui portas ibi,- 
due tauiaiB iomlc;, 



* »spe B I vr 4 — 6 fekkn in B * Imo um F (W ««( 
R) I Garliaoram P 1 * *«»H« Sym V SS * Baee pa»- 

gnai F Que dum tunio* Tt I i tor R ' spoliafur B * Sed n'i 
BF I de« det B * u<»iti mirgunt U * JOt. Difibi/ 4 endigt hier 

rin: ^ic s neotia circumlata Et a «copuli« uexata Periculo 
anberit. 24 ' Et F (Tmc W) | «oiusummt B * raat F 
»H.4--9 Iratenj» B; T—a qmwiitai aMtvatoM Mcotä 

tdatoiosContaDtcoratn fnribQs. F Ant nrir B, «wr ni * ßr 
iL 2^ ' nuüt fehlt B * p. q. mülto* aeNiores B * b«)laiii BF 

* 1. nacer aar» p. B *pelUtiir BP toUitur awAD M *<)no4 

ai BF I pWet uemm H lii-.-t n W ' ^im:» ] tnrhim pnr- 

tot KB porta« tiuu«u F ' uoa tautuui imuLA ti duae maueat 



28 



29 



80 



ÜDet applicari 



Ai 

•Ii 

ooufracie nanicnle. 

27 PetroB emm papiensiB, 
q\d electas est meideitaiB, 



Nun am nun flnetot «oQit, 

ipae solns mare molfit 
et ad ipaam fngitnr. 
Est et ibi maior porto«, 
fetMS ager, florens ortua, 



Qnis? Trbaii\i8 iste mena, 
meos iDquam. cui dei deas 
paradisi thalamum. 
late fouet Uteratos, 



n pOMet erigeret. 

TeroB f^^f^ ruUnr dei, 
uisi latus belj«ei 



Sed ne mmis in hoc 

Die contingmt 

dictis flnein farinm. 
Quia dum gecurus eo, 
ne idbmergar, ori meo 



* ad quo» W :id quam B ! a]<ii«>11ari B applicare P fD mit R) 
^fracturaiiiD iacturuD | r. jur^rc F reparaxi audlD •cum 
fnic't.\tiauiculaB 27 ' q. t'lectui« meeldeorii ((it/irU)B 'portua 
recte F portn« uere B 28 ' et fdtH B * fftua (aber fvtoa nach Grimm 
p. 211) B foetoa F ieteos B i agri F | bortna F * iOcxaoder 
Uk mena BF » deliet B 20 * Dl« FB litteniMB *MnM 
F I malos B ' oligerct H * bcu» R? 1 Elyiaei B (aber Eljaei 
nach GriwmJ Heluaci P ^ Gieai F xjexj D et iesi B ) Bi 
falfftH in C ah jtcMiianlRykM A J& 191 17. atr. 80 /eMt m B 
' faac R I /ii B L^f f/i> yttrophrwfrdnttng alt^ fnl^rndr: 1 — 4. 
9. 5. 11. 6. 7. 13-16. 20-28. 8. 18. 19. 17. e* /dUm m B 
M än/ikm, mämKA: 19, Ii. t». 




. ^ ^ .ci by God^le 



I 



cl by Google 



1 



^ .d by Google 



OQle